گروه تخصصی حسابداری تحقیق و توسعه همدان

جامعه حسابداران جوان همدان

مفاهیم اولیه حسابداری مالی


آشنايي با حسابداري

  بنگاه اقتصادي:

درعلم اقتصاد، عوامل اقتصادي مختلفي در اختيار افراد يا گروه هايي قرار دارد كه با تركيب اين عوامل به توليد كالا يا انجام خدمات مي پردازند. اين افراد يا گروهها را بنگاه اقتصادي مي نامند.

 رويدادهاي اقتصادي يا مالي:

وقايعي هستند كه با خريد، توليد، توزيع و فروش و ارائه خدمات با فعاليت هايي مانند وام گرفتن و وام دادن سر و كار دارند.

 تعريف حسابداري:

عبارت است از: شناسائي، اندازه گيري، ثبت و گزارش اطلاعات اقتصادي براي استفاده كنندگان به گونه اي كه امكان قضاوت و تصميم گيري آگاهانه براي آنها فراهم شود.

 اطلاعات حسابداري:

خلاصه اطلاعات مربوط به رويدادهاي مالي مؤثر بر يك واحد اقتصادي خاص مي باشد.

 شخصيت حسابداري:

واحد اقتصادي مشخص و جداگانه اي است كه اطلاعات و گزارشهاي حسابداري فقط در مورد آن تهيه مي شود.

 انواع واحدهاي اقتصادي:

مؤسسات جدا و مستقلي هستند كه با تركيب عوامل مختلف اقتصادي منافع مالكين خود را دنبال مي كنند. از لحاظ مالكيت، شكل حقوقي و نوع فعاليت به شكل زير طبقه بندي مي شوند.

واحدهاي اقتصادي از نظر مالكيت به سه نوع تقسيم مي شوند:

 ۱- واحدهاي عمومي: به طور مستقيم يا غير مستقيم در مالكيت دولت يا ساير نهادهاي عمومي قرار دارند. سازمان تأمين اجتماعي نمونه اي از اين واحدها مي باشد.

 ۲- واحدهاي تعاوني: به منظور رفع نيازمندي هاي مشترك و بهبود وضع اقتصادي و اجتماعي اعضاي آن از طريق خريداري، كمك و همكاري متقابل تشكيل شده و در مالكيت اعضا قرار دارند. مانند شركتهاي تعاوني.

 ۳- واحدهاي خصوصي: اين واحدها به يك يا چند نفر تعلق دارند و متعلق به بخش عمومي نيستند. مانند فروشگاهها.

 واحدهاي اقتصادي از نظر هدف فعاليت به دو دسته تقسيم مي شوند:

۱- واحدهاي انتفاعي: هر واحد اقتصادي كه با هدف سود و منفعت مادي تشكيل شود واحد انتفاعي نام دارد.

 ۲- واحدهاي غير انتفاعي: هر واحدي را كه هدف از تشكيل آن كسب منفعت مادي براي مالكان آن نباشد واحد غير انتفاعي گويند.

واحدهاي اقتصادي از نظر نوع فعاليت به سه دسته تقسيم مي شوند:

۱- واحدهاي خدماتي: واحدهايي هستند كه خدماتي به مشتريان ارائه مي كنند و معمولاً در قبال ارائه خدمات منفعت كسب مي كنند. مانند بانكها و هتلها.

 ۲- واحدهاي بازرگاني: به خريد و فروش مواد خام، فرآورده ها و كالاها اشتغال دارند. مانند فروشگاهها.

 ۳- واحدهاي توليدي: با استفاده از عوامل توليد به ساخت كالاهاي اقتصادي مي پردازند.

واحدهاي اقتصادي از نظر تعداد مالك به دو دسته تقسيم مي شوند:

۱- واحدهاي انفرادي: مالكيت آنها به يك نفر تعلق دارد؛ مانند فروشگاهها، مغازه ها.

۲- واحدهاي غير انفرادي: افراد، سرمايه هاي كوچك خود را با يكديگر جمع مي كنند و واحدهاي بزرگتري را تشكيل مي دهند. مانند شركتها.

معادله حسابداري

 دارائي ها:

منابع اقتصادي متعلق به يك واحد اقتصادي كه انتظار مي رود در آينده منفعتي را براي واحد اقتصادي ايجاد نمايد، دارائي گويند.

دارائي هاي واحد اقتصادي = حقوق مالي اشخاص نسبت به دارائي هاي واحد اقتصادي

 حقوق مالي اشخاص:

حقوق مالي اشخاص نسبت به دارائي هاي واحد اقتصادي شامل حقوق مالي مالك و حقوق مالي طلبكاران است.

 بدهي:

حقوق مالي اشخاص غير از مالك نسبت به دارائي هاي يك واحد اقتصادي را بدهي گويند.

 سرمايه:

حق يا ادعاي مالك يا مالكين نسبت به دارائي هاي يك واحد اقتصادي را، سرمايه گويند.

معادله حسابداري                      دارائي = بدهي + سرمايه

انواع دارائي ها:

۱- نقد و بانك: از مهم ترين دارائي هاي واحد اقتصادي كه براي خريد كالاها و پرداخت بدهي ها مورد استفاده قرار مي گيرد

۲- حساب هاي دريافتني: واحدهاي اقتصادي در قبال ارائه يا فروش دارائي به طور نسيه، از ديگران طلبكار مي شوند. اين قبيل دارائي ها را حساب هاي دريافتني گويند.

۳- ملزومات: شامل كالاها و اجناسي است كه در جريان فعاليت هاي واحد اقتصادي خريداري و به مصرف مي رسد.

  انواع بدهي ها:

۱- حساب هاي پرداختي: اين نوع بدهي در ازاي خريد نسيه دارائي يا خدمات از ديگران ايجاد مي شود.

 ۲- وام پرداختي: اين نوع بدهي در ازاي دريافت وام از مؤسسات اعتباري نظير بانكها ايجاد مي شود.

 اهميت معادله حسابداري

حسابداران براي اينكه رويدادهاي مالي مربوط به يك واحد اقتصادي را ثبت و سپس اطلاعات حسابداري را به طور مناسب گزارش كنند؛ بايد:

۱- رويدادهاي مالي مؤثر بر واحد اقتصادي را شناسائي كنند.

۲- ميزان تأثير هر رويداد مالي را بر اجزاي معادله حسابداري ارزيابي و اندازه گيري نمايند.

ترازنامه:

صورتحسابي است كه دارائي ها و بدهي ها و سرمايه ي مالك يك واحد اقتصادي را، در يك تاريخ معين نشان مي دهد. معمولاً در تهيه تراز نامه بايد به نكات زير توجه كرد:

 ۱- نوشتن عنوان: عنوان ترازنامه شامل موارد زير است:

الف) نام واحد اقتصادي

ب) نام گزارش يا صورتحساب مالي

ج) تاريخ گزارش

۲- واحد اندازه گيري:

واحد اندازه گيري رويدادهاي مالي، پولي رايج هر كشور است.

 ۳- طرفين ترازنامه:

در سمت راست ترازنامه دارائي ها و در سمت چپ بدهي ها و سرمايه مالك نوشته مي شود.

 ٤- ترتيب نوشتن دارائي ها:

در ترازنامه دارائي ها به ترتيب قابليت تبديل به نقد نوشته مي شوند.

 ٥- ترتيب نوشتن بدهي ها:

بدهي هاي مختلف واحد اقتصادي به ترتيب تاريخ سررسيد پرداخت در ترازنامه نوشته مي شوند.

 ۶- موازنه:

ترازنامه منطبق بر معادله حسابداري است. بنابراين هميشه بين جمع دارائي ها و جمع بدهي ها و سرمايه مالك توازن وجود دارد.

 

 

تجزيه و تحليل و ثبت رويدادهاي مالي

 حساب:

به منزله پرونده اي مفصل از تغييراتي است، كه در يك دارائي خاص، يك بدهي خاص يا سرمايه صاحب مؤسسه، طي يك دوره زماني رخ مي دهد و ابزار اصلي ثبت و خلاصه كردن اطلاعات مالي است.

براي اينكه امكان دسترسي به اطلاعات موجود در حساب ها آسانتر شود، همه حساب هاي مربوط به يك واحد اقتصادي در يك دفتر خاص به نام «دفتر كل» نگهداري مي شود.

 ثبت رويدادهاي مالي در حسابها:

براي اينكه اثر هر رويداد مالي را بر اجزاي معادله حسابداري نشان دهيم از شكل حساب T استفاده مي كنيم، كه داراي سه قسمت است:

۱- عنوان حساب                                                        

۲- سمت راست يا بدهكار

۳- سمت چپ يا بستانكار

- قاعده ثبت افزايش و كاهش در حسابها:

افزايش هر دارائي در سمت راست (بدهكار) حساب آن دارائي، ثبت مي شود.

كاهش هر دارائي در سمت چپ (بستانكار) حساب آن دارائي، ثبت مي شود.

افزايش هر بدهي و سرمايه مالك در بستانكار حساب مربوط، ثبت مي شود.

كاهش هر بدهي مالك در بدهكار حساب مربوط، ثبت مي شود.    

دارائي ها = بدهي ها + سرمايه مالك

 

اسناد و مدارك مثبته:

 به اسناد و مداركي كه دلالت بر وقوع يك معامله يا رويداد مالي مشخص دارد، «اسناد مثبته» گفته مي شود. مانند فاكتور فروش، رسيد بانكي، قبض آب و برق و ......

سند حسابداري:

برگه اي است كه اطلاعات مربوط به يك يا چند رويداد مالي قبل از ثبت در دفاتر حسابداري، در آن نوشته مي شود و سپس بر اساس اطلاعات مندرج در سند حسابداري دفاتر حسابداري تنظيم مي گردد.

 دفاتر حسابداري:

كليه رويدادها در دفاتر حسابداري ثبت مي شوند. دفاتر حسابداري را مي توان به دو گروه تقسيم كرد:

گروه اول، دفاتر رسمي يا قانوني، شامل دفتر روزنامه عمومي و دفتر كل مي باشد و گروه دوم، دفاتر غير رسمي يا كمكي، كه شامل دفاتر تأمين و ساير دفاتر مورد نياز حسابداران مي گردد.

 ۱- دفتر روزنامه عمومي: دفتري است كه كليه معاملات و رويدادهاي مالي يك واحد اقتصادي روزانه به ترتيب تاريخ وقوع در آن ثبت مي شوند.

.

دفتر كل:

عبارت است از مجموعه حساب هايي كه براي ثبت و خلاصه كردن اطلاعات مربوط به رويدادهاي مالي يک واحد اقتصادي استفاده مي شود. نوشتن دفتر كل بعد از رويدادهاي مالي در دفتر روزنامه انجام مي گيرد.

براي ثبت رويدادهاي مالي در دفتر كل ابتدا رويداد مالي ثبت شده در دفتر روزنامه مشخص و سپس مراحل انتقال به ترتيب زير انجام مي شود:

۱- پيدا كردن صفحه حسابي كه در دفتر روزنامه بدهكار شده است.

۲- نوشتن شماره رويداد مالي (شماره روزنامه) در ستون مربوطه در حساب دفتر كل

۳- ثبت تاريخ رويداد مالي در ستون تاريخ

٤- درج مبلغ بدهكار در ستون بدهكار

٥- نوشتن شرح مختصري از رويداد مالي در ستون شرح

۶- نوشتن شماره صفحه دفتر روزنامه در ستون عطف حساب

۷- درج شماره صفحه اي از دفتر كل كه رديف بدهكار رويداد مالي در آن نوشته شده، در ستون عطف دفتر روزنامه

۸- محاسبه و نوشتن مانده حساب در ستون مربوط

۹- تعيين نوع مانده حساب در ستون تشخيص با نوشتن كلمه «بد» به جاي بدهكار يا «بس» به جاي بستانكار.

 

 دفتر معين:

حساب هاي معين، مجموعه حساب هاي كمكي يا مكمل برخي از حساب هاي دفتر كل هستند.

   

تراز آزمايشي حساب هاي دفتر كل

فهرستي از نام و مانده كليه حساب هاي دفتر كل در يک زمان مشخص، را تراز آزمايشي حساب هاي دفتر كل گويند، که معمولاً در پايان هر ماه تهيه مي شوند و براي تهيه آنها مراحل زير انجام مي شود.

 ۱- نوشتن عنوان، شامل نام مؤسسه، نام گزارش و تاريخ گزارش

۲- نوشتن نام و مانده حساب هاي دفتر كل

۳- محاسبه جمع ستون بدهكار و ستون بستانكار

٤- كشيدن دو خط موازي زير ستون هاي جمع به منزله اتمام كار تهيه تراز آزمايشي است.

 

  تراز نامه:

از روي تراز آزمايشي حساب هاي دفتر كل مي توان تراز واحد اقتصادي تهيه كرد.

تراز آزمايشي مؤسسه دانا در تاريخ ۳٠ آبان ماه ۱۳۷۶ به شرح زير مي باشد.

 

درآمد و هزينه:

درآمد:

مبالغي كه بابت ارائه خدمات به مشتريان، دريافت شده و يا در آينده دريافت خواهد شد «درآمد» نام دارد. درآمد موجب افزايش سرمايه و به هنگام افزايش بستانكار مي گردد و مانده اين حساب بستانكار خواهد شد.

درآمد مؤسسات خدماتي به صورت نقد يا نسيه كسب مي شود.

-ارائه خدمات به صورت نقد:

چنانچه در زمان ارائه خدمات به مشتريان وجه آن نقداً دريافت شود در اين صورت در معادله حسابداري از يک سو دارائي هاي مؤسسه و از سوي ديگر سرمايه مالك مؤسسه افزايش مي يابد.

  - ارائه خدمات به صورت نسيه (درآمد غير نقدي):

چنانچه يک مؤسسه، خدماتي  براي مشتريان خود انجام دهد و وجه آن را بلافاصله دريافت نكند، در اين صورت مشتري متعهد مي شود حق الزحمه اين خدمات را در آينده بپردازد.

تحقق درآمدهاي غير نقدي از يک سو موجب افزايش دارائي ها (حساب هاي دريافتني) و از سوي ديگر موجب افزايش سرمايه در معادله مي گردد.

هزينه:

مخارجي كه يک مؤسسه براي ارائه خدمات به مشتريان و كسب درآمد متحمل مي شود هزينه نام دارد. هزينه موجب كاهش سرمايه مي گردد.

 صورتحساب سود و زيان:

چگونگي و نتيجه فعاليت هاي يک واحد اقتصادي را طي يک دوره زماني نشان مي دهد.

هزينه ها – درآمدها = سود (زيان) خالص

سود خالص → هزينه ها < درآمدها

زيان خاص → هزينه ها > درآمدها

صورتحساب سود و زيان مؤسسه خدماتي از چهار بخش تشكيل شده است:

۱- عنوان: در اين بخش اطلاعات مربوط به نام مؤسسه، نام صورتحساب در سه سطر درج مي گردد.

۲- درآمدها: درآمدهاي دوره مالي به تفكيک نوع نوشته و سپس جمع درآمدها محاسبه مي گردد.

 ۳- هزينه ها: هزينه هاي دوره مالي به تفكيک نوع هزينه نوشته و سپس جمع هزينه ها محاسبه مي گردد.

 ٤- سود و زيان خالص: ما به التفاوت جمع درآمدها و جمع هزينه ها تحت عنوان سود خالص نوشته مي شود.

سرمايه گذاري مجدد:

به مفهوم آن است كه: بانك يا مؤسسه پس از تأسيس مؤسسه و سرمايه گذاري اوليه در آن، دارائي هاي ديگري در اختيار مؤسسه قرار دهد. که آن موجب افزايش دارائي ها و سرمايه مالك مي گردد.

 

برداشت:

مالك مؤسسه به منظور رفع نيازهاي خود مقداري از دارائي هاي مؤسسه را براي استفاده شخصي بر مي دارد به اين رويداد مالي «برداشت» مي گويند. برداشت از يک طرف باعث كاهش سرمايه مالك در مؤسسه و از طرف ديگر باعث كاهش دارائي هاي مؤسسه مي شود.

 صورتحساب سرمايه:

صورتحسابي است كه تغييرات سرمايه يک مؤسسه را طي يک دوره مالي نشان مي دهد.

 چرخه حسابداري:

عمليات حسابداري شامل، يک سري مراحل پياپي است كه در هر دوره مالي تكرار مي شوند و به مجموعه آنها «چرخه حسابداري» گفته مي شود. كه شامل مراحل زير است:

۱- جمع آوري اطلاعات مربوط به رويدادهاي مالي

۲- تجزيه و تحليل رويدادهاي مالي و تنظيم سند حسابداري

۳- ثبت رويدادهاي مالي در دفتر روزنامه

٤- انتقال اطلاعات از دفتر روزنامه به دفتر كل

٥- تهيه تراز آزمايشي

۶- اطلاع حساب هاي دفتر كل (از طريق صدور سند حسابداري و ثبت دفاتر روزنامه و كل)

۷- تهيه تراز آزمايشي اصلاح شده

۸- بستن حساب هاي موقت (از طريق صدور سند حسابداري و ثبت دفاتر روزنامه و كل)

۹- تهيه صورت هاي مالي

10- تهيه تراز آزمايشي اختتامي

 

- ضرورت اصلاح حسابها:

هدف كلي از تهيه اطلاعات مالي كمك به استفاده كنندگان مختلف براي قضاوت و تصميم گيري اقتصادي است. اين هدف زماني به دست مي آيد كه اطلاعات مالي تهيه شده به هنگام، واقعي و درست باشد.

براي شناخت چگونگي اصلاح حساب ها لازم است با چند مفهوم اساسي در حسابداري آشنا شويم:

 ۱- روش نقدي: در اين روش درآمدها و هزينه ها در زمان دريافت و پرداخت وجه نقد شناسايي و ثبت مي شوند. اگر روش نقدي مورد استفاده قرار گيرد، سود خالص يک دوره مالي برابر است با وجوه نقد دريافتي بابت درآمدها منهاي وجوه نقد پرداختي بابت هزينه ها.

 ۲- روش تعهدي: درآمدها به هنگام تحقق و هزينه ها در زمان وقوع، شناسائي و در دفاتر ثبت مي شوند؛ هر چند وجه نقدي بابت درآمدها و هزينه ها دريافت و پرداخت نشده باشد.

 ثبت هاي اصلاحي:

اگر برخي درآمدها يا هزينه هاي دوره در حساب ها ثبت نشده باشد ابتدا آنها را شناسايي و سپس از طريق ثبت هاي مناسب در دفتر روزنامه و انتقال به دفتر كل حساب ها اصلاح مي شوند كه به آنها ثبت هاي اصلاحي گفته مي شود. انواع ثبت هاي اصلاحي به شرح زير است:

 ۱- اصلاح پيش پرداخت هزينه:

عبارت است از مبالغي كه بابت دريافت خدمات در آينده پرداخت مي شود. مانند پيش پرداخت اجاره.

 ۲- اصلاح حساب ملزومات:

تمام اجناس مصرفي كه براي استفاده در جريان عمليات يک مؤسسه خريداري مي شود در حساب ملزومات ثبت مي گردد. مانند تمبر و پاكت پستي.

 ۳- اصلاح حساب پيش دريافت درآمد:

مؤسسات قبل از ارائه خدمات به مشتريان، وجوهي را از اين بابت دريافت مي كنند. اين وجوه را نمي توان جزو درآمدهاي مؤسسه قلمداد نمود زيرا هنوز خدمتي به مشتري ارائه نشده است. چنين مبالغي در پيش دريافت درآمد ثبت مي شود.

 ٤- ثبت هزينه ها و درآمدهاي ثبت نشده:

ممكن است در پايان دوره مالي برخي از هزينه ها و درآمدها در حساب ها ثبت نشده باشد. براي ثبت هزينه هاي ثبت نشده، ابتدا مبلغ آن برآورده شده، سپس در حساب هزينه مربوط، بدهكار و در مقابل در حساب بدهي، بستانكار مي گردد.

 

 


برچسب‌ها: حسابداری

[ پنجشنبه 1391/09/09 ] [ ] [ محمد رضا شادکام ]

[ ]